FOTOĞRAFLAR 2. DÜNYA SAVAŞI’NI ANLATIYOR 

Geçtiğimiz haftalarda, 2005 yılında Türkçeye çevrilen, Nick Yapp’ın hazırladığı “Fotoğraflarla 20. Yüzyılın Sosyal Tarihi” isimli 10 ciltlik çalışmasının ilk üç cildini okuyup bir yazı kaleme almıştım.[1] Diğer ciltlerini inceleyip herhangi bir yazı hazırlamayı düşünmüyordum; ancak ileriki günlerde 4. ve 5. cildini inceleyince fikrimi değiştirdim. Özellikle de “İkinci Dünya Savaşı”nı konu alan, 5. ciltten çok şeyler öğrendim.

20 yüzyılın her on yıllık diliminin bir cilde sığdırıldığı, fotoğraf albümünün 5. cildi olan “1940’lar” isimli çalışma 1940–1950 yılları arasını kapsar.[2] Bahse konu olan çalışma Türkçe, İngilizce ve Fransızcadan oluşmaktadır. Buradaki fotoğrafların hemen hemen hepsi II. Dünya Savaşı ve özellikle de cephe gerisine yöneliktir. Bunun dışındaki fotoğraflar ise yine savaş ile doğrudan olmasa da dolaylı bir ilişkisi vardır.

Fotoğraf albümünün bu cildinde bulunan fotoğraflar hakkında mütevazı bazı değerlendirmeler yapmak istiyorum. II. Dünya Savaşı’nın yakın bir zamanda çıkacağını birçok devlet sezmiştir. Bu durumun farkında olan ülkeler hazırlıklarına çok önceden başlamıştır. Bilindiği üzre her iki dünya savaşında da Amerika sonradan savaşa katılmıştır. Gerçek gücünü düşmana göstermemeye çalışmıştır. Elindeki atom bombasını saklayarak işlerin kötüye gittiğini anladığı an, savaşa müdahale etmiştir. Fotoğraflarda bu iki durum açık ve net olarak görülür.

İngiltere II. Dünya Savaşı’nı kazanmak için elindeki bütün gücü seferber etmesini bilmiştir. Yine fotoğraflardan anlaşılacağı gibi İngiltere’de kadınlar tarihte ilk kez askere çağrılmıştır. Kadınların çalışmaları ve fedakârlıkları göz doldurmaktadır. Gerek askeri mühimmat gerekse cephe gerisindeki çalışmalarıyla ilgili onlarca fotoğraf bulunmaktadır. Yapılan sığınaklar ve bu sığınakların kullanılmasına yönelik halkın bilinçlendirilmesi dikkat çeker. Öbür taraftan atık maddeler geri dönüşüm yoluyla askeri malzemeye, oyuncak fabrikaları dahi silah fabrikasına çevrilmiştir. Sinema sanatçıları propaganda’nın aracı olmuştur. Hitler’in zulmüne uğrayan Yahudiler acılarının paylaşılmasına yönelik Yahudi yönetmenlerden istifade etmesini İngiltere ve ABD bilmiştir. Editör savaşta en çok işçiler ile aktörlerin işlerinin yoğun olduğunu belirtir. Bombalanan İngiltere’nin bir şehrinin bir caddesinin hemen sonrasında ressam Ethel Gabain’in bu sahneyi fırça ile resme dökerkenki tavrı bunu çok güzel açıklar. (s.100)